Pie Debije

         

 Trök


 

Peter,Joseph,William,Debije,roopnaom,Pie woort gebore op 24 Miert 1884 in Mestreech en is euverlije op 2 November 1966 in Itathaca, New York. Heer waor fysisch chemicus en ‘ne  Nobel prijswinner in 1936. Pie Debije góng nao ’t doorlaope vaan de liegere en middelbare sjaol in Mestreech ,in 1901 studere aon de R.W.T.H. in Aoke.Dao studeerde heer wiskunde en klassieke natuurkunde en kraog in 1905 ‘ne graod in de elektro techniek. In ’t jaor 1907 publiceerde heer euver ‘ne mathematische elegante oplossing vaan ambrasse euver de elektrische kringstrome.
 In Aoke studeerde heer oonder de begeleiding vaan Arnold Sommerfeld dee later beweerde tot heer zien groetste oontdekking Pie Debije waor.  In 1906 kraog Sommerfeld ‘nen aonstelling in München en naom Pie Debije mèt es zien assistent. In 1908 promeveerde Pie mèt ‘ne proofsjrif euver de straolings-drök.Twie jaor later leide heer de wèt vaan Planck aof mèt ‘ne methood, dee ouch wie Max Planck zellevers zag,simpeler waor daan dee vaan häöm eiges.In ’t jaor 1911 wie Albert Einstein ‘nen aonstèlling aonnaom es hoeglieraar in Praag,naom Pie Debije Einsteins hoeglieraarsjap in Zurich euver.Heer trouwde in 1913 mèt Mathilde Albere en same kraoge zie twie kinder,’ne zoon en dochter.Hunne zoon Peter woort later ouch natuurkundige en werkde in e paar oonderzeuk nog mèt ziene pa same.In ’t jaor 1934 woort Pie Debije directeur vaan ’t Kaiser Wilhelm Instituut in Berlien.Oonder zien leiing bouwde me dao ‘ne nui laboratoria en oontwikkelde heer ‘nen instituut dat noe bekind steit es ’t Max Planck Instituut. Heer óntvóng in 1936 de “Nobelpries veur Scheikunde”, veur zien werk aon de studie vaan de structuur vaan molecule in ’t bezunder vaan de dipoolmominte en de röntgendiffractie.


Peter,Joseph,William,
Debije

Vaan 1937 tot 1939 waor Pie veurzitter vaan de Deutsche Physikalische Gesellschaft.In de weke vaan de Kristallnacht heet Pie Debije aon de Joedse leie gevraog um ’t lidmaotsjap vaan dee Gesellschaft bij häöm op te zègke.In December 1938 oontdèkde Hahn,Stassmann en Meitner ‘nen ierste kernreactie. ’t Heereswaffenamt die meinde dee oontdèkking te kinne gebruuke veur milletaire doeleinde en naom ’t beheer vaan ’t Max Planck Instituut tege alle aofspraoke in, euver.Pie Debije woort daonao mèt verlof gesjik.Wie heer ‘t verzeuk vaan zien Nederlands staotbörgersjap op te geve weigerde , woort häöm ouch de touwgaank oontzag vaan zien Instituut. Zoe góng heer op 23 Jannewarie 1940 vaanoet Genua mèt de boot nao Amerika um dao aon ’t Cornell University in Ithaca lès te goon geve.
.Wie heer in Amerika woende, sjikde heer op 23 Juni 1941 ‘ne tillegram nao Berlien mèt ’t verzeuk te mage trök kiere op zien aw baon,woersjijnelek um zien femilie neet in gevaar te bringe.Meh e paar maond later deende heer ’t verzeuk in um Amerikaans staotbörger te weure. In Europa verhuisde heer bekans eder jaor nao ‘nen aandere universiteits-stad meh in Cornell,Amerika, is heer altied blieve woene.Heer góng in 1952 mèt pensioen meh bleef oonderzeuke doen tot zien doed.Väöl vaan zien werk in Cornell waor ’t gebruuk vaan lichtverstrooiings-technieke um de gruutte en de moleculaire massa vaan polymeer-molecule te bepaole.Heer waor daomèt begós nao aonleiing vaan zien werk (tijdens de twiede wereldoorlog) mèt syntetische rubber meh woort oetgebreid nao eiwitte en aandere macromolecule.In Aprèl 1966 kraog heer ‘ne hartaonval,en in November vaan dat jaor ‘ne twiede dee häöm fataal woort.